उद्धव ठाकरेंचा उदय
महाराष्ट्रात, उद्धव ठाकरे यांनी राज्यातील सत्ताधारी एकनाथ शिंदे-भाजप युती विरुद्ध असंतोषाचा फायदा घेत महत्त्वाचे राजकीय व्यक्तिमत्त्व बनले आहेत. स्थानिक राजकारणाच्या जटिलतेशी निपटण्याची त्यांची क्षमता महा विकास आघाडीच्या यशाचे महत्त्वाचे कारण आहे, तसेच मतदारांशी संवाद साधण्याची त्यांची क्षमता देखील महत्त्वाची ठरली आहे. भाजपच्या ध्रुवीकरणकारक धोरणांनी आणि पूर्वीच्या भागीदारांकडून झालेल्या विश्वासघाताने असंतुष्ट असलेल्या मतदारांना ठाकरेंच्या मोहिमेने प्रतिसाद दिला. समावेशक विकास आणि सक्षम मराठा ओळखीवर भर देणारा ठाकरेंचा संदेश अनेक मतदारांना आवडला[1][2].
२०२४ च्या निवडणुकीत महा विकास आघाडीने ४८ पैकी ३० जागा जिंकल्या, ज्यामुळे मागील निवडणुकीच्या निकालांच्या तुलनेत हा उल्लेखनीय सुधारणा झाली. ठाकरेंच्या कुशल संप्रेषणामुळे आणि गुजरातला उद्योगधंद्यांचे स्थलांतर झाल्याने मराठी तरुणांच्या रोजगार संधींच्या धोक्याकडे लक्ष वेधण्यासाठी त्यांच्या मुलाने आदित्य ठाकरे यांनी मोहिमेत महत्त्वाची भूमिका बजावली[2][3].
भाजपचा पराभव
महाराष्ट्रात भाजपचा निकाल मागील यशांच्या तुलनेत अत्यंत वेगळा आहे. २०१९ मध्ये २३ जागा मिळवणाऱ्या भाजपने २०२४ मध्ये केवळ ९ जागा जिंकल्या, ज्यामुळे त्यांच्या नेतृत्वाला मोठा धक्का बसला. विविध समाजघटकांमध्ये असंतोष, विशेषत: मराठा समाजातील असंतोष आणि वाढत्या सांप्रदायिक तणावाला सामोरे जाण्यात भाजपची अपयशाची कारणे होती. मतदारांना भाजपच्या ध्रुवीकरणकारक राजकारणाची आणि सांप्रदायिक भाषेची थकवा आली होती, म्हणूनच पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या लोकप्रियतेवर आधारित निवडणूक यशस्वी झाली नाही[2][3].
एकनाथ शिंदे यांच्या शिवसेना गटाच्या बाजूने असलेल्या भाजपच्या सहयोगी पक्षांमध्येही समस्या होत्या. शिंदे यांनी सात जागा जिंकल्या असल्या तरी, उद्धव ठाकरे यांच्या गटाविरुद्ध झालेल्या महत्त्वाच्या सामन्यांमध्ये त्यांच्या पक्षाचे उमेदवार पराभूत झाले, ज्यामुळे त्यांच्या नेतृत्वावर प्रश्नचिन्ह उभे राहिले. पुढील निवडणुकीत भाजप-नेतृत्वाधीन युतीच्या टिकाऊपणावर प्रश्नचिन्ह उभे राहिले आहेत[3][4].
महाराष्ट्राच्या राजकीय भवितव्यासाठी काय अर्थ आहे
२०२४ च्या निवडणुकीचा परिणाम केवळ राजकीय परिदृश्य बदलवून टाकला नाही तर महाराष्ट्रातील येणाऱ्या निवडणुकीसाठी मार्ग मोकळा केला आहे. १३ जागा जिंकून काँग्रेस पक्षाचा विजय झाला, ज्यामुळे राज्यातील त्यांचे वर्चस्व पुन्हा स्थापित होण्याची शक्यता आहे. महा विकास आघाडीचा हा विजय आणि काँग्रेसचा हा पुनरागमन भाजपच्या हेगेमनीपासून महाराष्ट्राच्या राजकारणात बदल होण्याची संकेत देतात[2][3].
यासोबतच, निवडणूक निकालांचा महा विकास आघाडीच्या नेतृत्वाच्या गणितावर मोठा परिणाम होणार आहे. उद्धव ठाकरे यांचे एक महत्त्वाचे राजकीय व्यक्तिमत्त्व म्हणून स्थान कायम राहिले असले तरी, त्यांच्या प्रतिस्पर्धी, विशेषत: एकनाथ शिंदे आणि अजित पवार यांचा कामगिरीचा दर्जा राज्यातील त्यांच्या भवितव्यावर प्रश्नचिन्ह उभे करतो. अजित पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाला केवळ एकच जागा मिळाली, ज्यामुळे त्यांच्या नेतृत्वाविषयी असंतोष असल्याच्या चर्चा रंगल्या आहेत[3].
अंतिम विचार
ओळख, समावेशकता आणि स्थानिक शासन हे महाराष्ट्राच्या राजकीय संवादात पुढील काळात प्रमुख विषय असणार आहेत. महा विकास आघाडीला यशस्वी होण्यासाठी, उद्धव ठाकरे यांना मतदारांना पाठिंबा देण्यायोग्य दृष्टिकोन मांडण्याची गरज आहे. दुसरीकडे, भाजपला त्यांच्या ध्रुवीकरणकारक धोरणांमुळे गमावलेले पाठिंबा परत मिळवण्यासाठी आपली धोरणे पुनर्मूल्यांकित करण्याची गरज आहे.
२०२४ च्या महाराष्ट्राच्या लोकसभा निवडणुकीने स्थानिक प्रश्नांचे महत्त्व आणि खऱ्या प्रतिनिधित्वाची मतदारांची इच्छा यावर भर देऊन येणाऱ्या राजकीय स्पर्धांसाठी एक मानक निर्माण केले आहे.
