महाराष्ट्रातील २०२४ च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये महाविकासआघाडी (MVA) युतीने यश मिळवले, ज्यामुळे राज्याच्या राजकारणात मोठा बदल झाला आणि भारतीय जनता पक्षाला (BJP) मोठा धक्का बसला. या निकालांचा महाराष्ट्रातील प्रमुख पक्ष आणि नेत्यांवर दीर्घकालीन परिणाम होणार आहे.
MVA चा अद्भुत विजय
काँग्रेस, उद्धव बाळासाहेब ठाकरे यांची शिवसेना आणि शरद पवार यांची राष्ट्रवादी काँग्रेस पार्टी यांच्यासह MVA युतीने महाराष्ट्रातील ४८ जागांपैकी ३० जागा जिंकल्या. या विजयामुळे युतीच्या नेतृत्वाला, विशेषतः शरद पवारांना, ज्यांनी पश्चिम महाराष्ट्रावर आपली पकड कायम ठेवली, फायदा झाला आहे[1].
BJP चा धक्का आणि एकनाथ शिंदेची वाढती शक्ती
दुसरीकडे, BJP चा जागा संख्येत २०१९ मध्ये २३ जागांवरून यावेळी फक्त ९ जागांवर कमी झाला. उपमुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांना यामुळे मोठा धक्का बसला आहे. त्यांनी आपल्या पक्षाला किमान ३० जागा जिंकण्याचे आश्वासन दिले होते[1]. तथापि, या निकालांनी मुख्यमंत्री एकनाथ शिंदेच्या स्थितीला बळकटी दिली आहे, ज्यांची शिवसेना पक्षाने ७ जागा जिंकल्या. शिंदेने कठीण लढाईत आपल्या उमेदवारांच्या विजयाची खात्री करण्याच्या क्षमतेने आपल्या उपमुख्यमंत्र्यांपेक्षा अधिक सक्षम निवडणूक व्यवस्थापक म्हणून स्वतःला सिद्ध केले आहे[1].
उद्धव ठाकरेच्या आव्हानांचा सामना आणि काँग्रेसची पुनरुत्थान
काँग्रेसने १३ जागा जिंकून MVA मध्ये एकटा सर्वात मोठा पक्ष बनला आणि विदर्भात मजबूत पुनरुत्थान केले. या पुनरुत्थानामुळे पक्षाची स्थिती महाराष्ट्रातील राजकारणात बळकट झाली आहे. दुसरीकडे, उद्धव ठाकरे यांना ठाणे, कल्याण आणि इतर ठिकाणी एकनाथ शिंदेशी लढताना अडचणींचा सामना करावा लागला[1]. तरीही, त्यांनी “मुंबईचा राजा” म्हणून विजय मिळवला आणि महानगरावर आपली पकड कायम ठेवली.
शरद पवारांची टिकाऊपणा आणि अजित पवारांची कमी कामगिरी
अजित पवार यांच्या नेतृत्वाखालील NCP चा परिणाम अत्यंत खराब झाला, त्यांनी ४ जागांपैकी फक्त १ जागा जिंकली. यामध्ये, त्यांनी बारामतीत आपल्या पत्नी, सुनेत्रा पवार यांना सुप्रिया सुळे, त्यांच्या भाचे, विरुद्ध विजय मिळवण्यास अयशस्वी ठरले. या अपयशामुळे अजित पवारांची पक्ष आणि सरकारात स्थिती कमजोर झाली आहे आणि त्यांच्या नेतृत्वाबद्दल प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. तर ८४ वर्षांचे शरद पवार यांनी पुन्हा एकदा आपली राजकीय कौशल्य सिद्ध केली आहे, ज्यामुळे NCP (SP) ने १० जागांपैकी ८ जागा जिंकल्या[1].
महाराष्ट्रीयन ओळख कमी होत आहे
या लेखात महाराष्ट्रीयन ओळख कमी होत असल्याचे आणि उप-राष्ट्रीयत्व महाराष्ट्रातील राजकारणावर प्रभाव टाकत असल्याचे देखील स्पष्ट केले आहे. दक्षिण मुंबईतील गिरगाव आणि दादर-परळ-लालबाग क्षेत्रे, जे एकेकाळी मराठी संस्कृतीच्या गडांमध्ये होते, तिथे विविध भाषिक समुदाय आणि संस्कृतींच्या रहिवाशांची संख्या वाढली आहे[2]. जरी महाराष्ट्र नवनिर्माण सेने आणि शिवसेनेसारख्या पक्षांनी मराठी मनुष्याच्या हितांचे प्रतिनिधित्व करण्याचा दावा केला असला तरी अनेक महाराष्ट्रीयनांना या परिवर्तनामुळे त्यांची ओळख कमी होत असल्याची भावना आहे[2].
राजकीय वंशांचा उदय
महाराष्ट्रात राजकीय वंशांचा उदय होत आहे, ज्यामध्ये पवार, पाटील, शिंदे, ठाकरे आणि इतर कुटुंबांच्या तरुण पिढ्या राजकारणात प्रवेश करत आहेत[2]. या प्रवृत्तीसह, विचारधारा आणि प्रतिनिधित्व यासारख्या राजकीय आवश्यकतांकडे लक्ष कमी होत आहे आणि कुटुंबांमध्ये शक्ती, नियंत्रण आणि संपत्तीच्या संकेंद्रणाकडे लक्ष केंद्रित होत आहे[2].
शेवटी, २०२४ च्या लोकसभा निवडणुकांनी महाराष्ट्रातील राजकारणाच्या दृश्यात एक नवीन युग सुरू केले आहे. MVA चा विजय, एकनाथ शिंदेची वाढती शक्ती, काँग्रेसचे पुनरुत्थान आणि महाराष्ट्रीयन ओळख कमी होणे यासारख्या काही महत्त्वाच्या गोष्टी या महत्त्वपूर्ण निवडणुकीतून समोर आल्या आहेत. या निकालांचा प्रभाव निश्चितपणे महाराष्ट्रातील राजकीय चर्चेवर आणि भविष्यातील निवडणुकांवर पडणार आहे.
